Pacifisme

Letterlijk betekent pacifisme: het streven naar vrede (het Latijnse woord Pacis betekent vrede). Pacifisten willen een vreedzame en (daardoor) rechtvaardige maatschappij verwezenlijken waarbij geweld uitgesloten is als middel tot conflictoplossing.

Het is belangrijk te bedenken dat de term pacifisme in de loop van de tijd een iets andere betekenis heeft gekregen. In het Engels wordt (en werd) onder pacifisme de radicale, persoonlijke dienstweigering implicerende afwijzing van oorlog en militaire gewelddadigheid verstaan.

Voor WO II onderscheidde men in ons land nog pacifisme van antimilitarisme.

Pacifisme (in de praktijk bijna synoniem met liberaal-pacifisme), betekende dan een algemene vredesgezindheid, die toch de rechtvaardige verdedigingsoorlog als voorlopig onvermijdelijke ‘uiterste noodzaak’ bleef aanvaarden, terwijl de term ‘antimilitarisme’ de radicale gezindheid van het Engelse ‘pacifism’ weergeeft.

Na de Tweede Wereldoorlog was in Nederland door allerlei oorzaken, vermoedelijk ook wel door een toenemende invloed van de Engelse taal een zekere verschuiving in de betekenis van de term pacifisme waarneembaar. Het kreeg meer radiale trekken en werd meer synoniem voor ‘geweldloosheid’.

Want voor een moderne pacifist is het pas vrede als alle wapens worden uitgebannen. Hij richt zich dus niet alleen op het formuleren van een geweldloze politiek maar ook op het wapentuig zelf.

Doel van het pacifisme is uiteindelijk een vreedzame en (daardoor) rechtvaardige maatschappij te verwezenlijken waarbij geweld uitgesloten is als middel tot conflictoplossing.

Bij conflicten richt een pacifist zich niet op zijn tegenstrever maar op het conflict zelf. Daar moet een oplossing voor gevonden worden. Het toepassen van geweld om zijn tegenstrever de wil op te leggen kan alleen maar leiden tot een negatieve geweldsspiraal. Zelfs als de opponent overgaat tot het toepassen van geweld zal een pacifist geweldloos blijven.

Hij zal dan niet lijdzaam toezien maar zich verzetten tegen het geweld. Niet door tegengeweld maar door burgerlijke ongehoorzaamheid, geweldloze weerbaarheid en sociale verdediging. Als voorbeelden kunnen dienen de geweldloze vrijheidsstrijd van Mahatma Gandhi in India en de geweldloze burgerrechtenstrijd van Martin Luther King in de Verenigde staten.

Meer lezen?